Hiện thực hóa EPR trong xử lý rác thải nông nghiệp - Báo Văn hóa

Sự kiện do Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, nhằm cập nhật các quy định mới về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), đồng thời làm rõ cơ chế hỗ trợ cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì vật tư nông nghiệp sau sử dụng - một vấn đề môi trường cấp thiết tại nhiều địa phương hiện nay.

Phát biểu khai mạc, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Văn Cao nhấn mạnh: "EPR không phải là một loại thuế, mà là cơ chế trách nhiệm, yêu cầu sự chia sẻ công bằng giữa các doanh nghiệp đối với vòng đời sản phẩm do mình đưa ra thị trường".

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về khung pháp lý cho EPR tại Việt Nam.

Theo ông Cao, cách tiếp cận tiến bộ này buộc các nhà sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm từ sản xuất đến xử lý sau tiêu dùng, qua đó thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, EPR đối với bao bì vật tư được xem là trụ cột quan trọng nhằm giảm thiểu tác động môi trường từ hoạt động canh tác, hướng tới phát triển bền vững.

Tại Đắk Lắk, với hơn 845.000 ha đất nông nghiệp và lượng tiêu thụ thuốc bảo vệ thực vật lớn, mỗi năm địa phương phải đối mặt với hơn 200 tấn rác thải bao bì.

Tuy nhiên, công tác thu gom còn nhiều hạn chế do hạ tầng xuống cấp và sự thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk cho rằng, cần siết chặt trách nhiệm của hơn 3.100 cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp, buộc các đơn vị này tham gia thu hồi bao bì sau sử dụng thay vì chỉ tập trung tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với đó, địa phương cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn phân loại rác tại nguồn; ưu tiên đầu tư nâng cấp hệ thống bể chứa; cải thiện hạ tầng giao thông nội đồng; đồng thời thúc đẩy các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Theo ông Nguyễn Thành Yên, Phó Trưởng phòng Chính sách – Pháp chế, Cục Môi trường, hạn chót để các địa phương hoàn tất đề xuất nhu cầu hỗ trợ xử lý chất thải rắn gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường là ngày 25.6.

Nguồn kinh phí hỗ trợ sẽ được phân bổ minh bạch, dựa trên quy mô dân số và diện tích đất nông nghiệp, trong đó ưu tiên các khu vực phát sinh nhiều bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật phải hoàn tất kê khai nghĩa vụ tài chính trên hệ thống EPR trước ngày 1.4 và nộp vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam trước ngày 20.4 hằng năm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam cho rằng, cần làm rõ hơn cơ chế phân bổ chi phí EPR, đặc biệt đối với khâu thu gom và vận chuyển.

Dù nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai chương trình thu gom tại 22 tỉnh, hiệu quả vẫn chưa cao do hạn chế về nhận thức của người dân và sự thiếu rõ ràng trong phân công trách nhiệm.

Để tháo gỡ, cần xác định cụ thể vai trò của từng bên, từ cơ quan quản lý, chính quyền địa phương đến hệ thống phân phối; đồng thời chuẩn hóa quy trình thu gom, vận chuyển, xử lý và tăng cường giám sát, đi kèm các chính sách khuyến khích phù hợp.

Có thể thấy, quản lý rác thải nông nghiệp, đặc biệt là bao bì thuốc bảo vệ thực vật và phân bón, không thể là trách nhiệm của riêng một chủ thể.

EPR đã tạo ra khung pháp lý và tài chính cần thiết, nhưng để đi vào thực tiễn, cần sự vào cuộc đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến người nông dân.

Thông điệp từ diễn đàn là rõ ràng: trách nhiệm phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Chỉ khi đó, mục tiêu xây dựng môi trường nông thôn xanh, sạch và phát triển bền vững mới có thể trở thành hiện thực.

BẢO QUÂN - NGỌC HÒA