Những buôn làng hạnh phúc nơi đại ngàn Đắk Lắk - Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam
Sau 40 năm đổi mới, nhiều buôn làng ở Đắk Lắk đã đổi thay mạnh mẽ, hòa vào dòng chảy phát triển chung của đất nước. Nhưng phía sau cuộc sống mới, nhịp sống hiện đại, nhiều buôn làng vẫn lặng lẽ được gìn giữ một giá trị bền bỉ: hạnh phúc bắt nguồn từ bản sắc văn hóa của chính cộng đồng, dân tộc mình.
Tiếng chiêng chào năm mới, đánh thức không gian văn hóa buôn làng
Ngày đầu năm mới, buôn Ako Dhông rộn rã tiếng cồng chiêng. Trong làn sương sớm còn vương trên những nếp nhà dài, bà con khoác lên mình trang phục truyền thống Ê Đê, quây quần bên sân nhà cộng đồng, gửi vào từng nhịp chiêng lời chúc an lành, no đủ cho buôn làng, cho người thân và cho cả những vị khách phương xa đến thăm. Tiếng chiêng vang lên không chỉ để đón Tết, mà còn để đánh thức một không gian văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Chị Freya, du khách đến từ Mỹ cho biết, cảnh quan xanh tươi, khí hậu ấm áp cùng sự thân thiện của bà con buôn làng và nét văn hóa bản địa đặc sắc là những yếu tố để lại ấn tượng đặc biệt với chị.
Giữa lòng đô thị Buôn Ma Thuột, Buôn Ako Dhông được xem là buôn làng giàu có bậc nhất Đắk Lắk, nhưng điều làm nên bản sắc và sức sống bền bỉ của buôn chính là việc vẫn giữ được những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người Ê Đê. Những con đường hoa được chăm chút gọn gàng, xanh tươi, những nếp nhà dài vẫn sừng sững theo năm tháng; tiếng cồng, tiếng chiêng vẫn ngân vang trong các dịp lễ hội, ngày trọng đại của địa phương, của đất nước và mỗi lần đón khách quý.
Từ một buôn Ê Đê truyền thống, Ako Dhông đã trở thành mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu của tỉnh Đắk Lắk – nơi văn hóa hiện diện trong chính nhịp sinh hoạt thường ngày của buôn làng. Già làng Y Nuel Niê cho biết, du lịch cộng đồng chỉ có thể phát triển bền vững khi buôn làng được là chính mình. Du lịch ngày nay không còn là câu chuyện “làm cho có”, mà là cách để buôn làng tự kể câu chuyện văn hóa của mình. Chính việc lấy bản sắc văn hóa Ê Đê làm nền tảng đã giúp buôn vươn lên khá giả, bình yên và hạnh phúc.
Gia đình, cộng đồng: trụ cột của hạnh phúc buôn làng
Cùng với Buôn Ako Dhông, nhiều buôn làng khác của Đắk Lắk cũng đang lựa chọn con đường phát triển dựa trên nền tảng lấy văn hóa làm trụ cột. Ở buôn Chuah, xã Krông Ana, thường xuyên bắt gặp cảnh những chiếc xe công nông chở các đoàn du khách nước ngoài lắc lư theo con đường đất đỏ từ buôn lên rẫy. Người Ê Đê ở đây gọi vui đó là những chiếc xe mui trần Ê Đê – một cách nói dí dỏm nhưng đầy tự tin. Buôn làng không “trình diễn”, mà đón khách bằng chính nhịp sống thường ngày của mình.
Chị H’Đor Ênuôl, người buôn Chuah, vẫn dệt thổ cẩm bên hiên nhà sàn, vẫn địu con theo chồng lên rẫy, vẫn nấu những bữa cơm lá mì – cà đắng quen thuộc và đón du khách đến trải nghiệm một cách tự nhiên, niềm nở. Chị nhận ra, du khách đến buôn không phải để xem một “bảo tàng sống”, mà để hiểu cách cộng đồng đang tiếp nối truyền thống trong đời sống hôm nay. Chính sự “sống thật” ấy khiến chị và bà con trong buôn thêm hãnh diện, hạnh phúc vì văn hóa của mình không bị bỏ lại phía sau sự phát triển.
“Tiếp đón khách nước ngoài thì mình thấy đơn giản thôi, cứ sống thật, làm thật để du khách trải nghiệm chân thật đời sống văn hóa và sản xuất của mình. Mình cảm thấy hạnh phúc khi được sống và làm việc như thế” - Chị H’Đor Ênuôl chia sẻ.
Ở nhiều buôn làng của Đắk Lắk, dù nhịp sống đã đổi thay, gia đình và cộng đồng vẫn là trụ cột của hạnh phúc. Người cha dạy con đánh chiêng không chỉ để giữ nghề, mà để giữ sợi dây gắn kết giữa các thế hệ. Ông Y Duyệt Niê, ở buôn Phơng, xã Ea Tul, cho rằng, điều quan trọng là cách gia đình và buôn làng tự trao truyền cho nhau những giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc. Với ông, dạy con cháu đánh chiêng không chỉ là bảo tồn văn hóa Ê Đê, mà còn là cách nuôi dưỡng yêu thương, sự gắn bó trong gia đình và cộng đồng.
“Gia đình luôn chia sẻ niềm vui, niềm hạnh phúc với con cái. Khi có thời gian rảnh, tôi dạy con cháu đánh chiêng đồng, chiêng tre, để các cháu hiểu và trân trọng giá trị truyền thống của người Ê Đê”, ông Y Duyệt Niê nói.
Khi văn hóa là trụ cột phát triển bền vững
Khi văn hóa trở thành nền tảng của đời sống, câu chuyện “tre già măng mọc” diễn ra một cách tự nhiên. Ở nhiều buôn làng Đắk Lắk, lớp trẻ đang tiếp nối di sản của cha ông bằng sự tự tin và niềm tự hào. Tiếng chiêng không chỉ vang lên trong lễ hội, mà còn hiện diện trong đời sống thường ngày, trong những buổi sinh hoạt cộng đồng, trong cách người trẻ kể câu chuyện về buôn làng mình với bạn bè và du khách.
Em Y Krông Hin Niê, ở buôn Tơng Jú, phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk đang theo học lớp đánh chiêng để tiếp nối di sản truyền thống, chia sẻ: “Chúng em được học thêm bài chiêng mới và cả những bài múa. Em mong muốn là những bài chiêng, những điệu múa này được lan tỏa rộng rãi hơn và nhiều người biết hơn”
Thực tiễn từ các buôn làng cho thấy, nếu chỉ chạy theo tăng trưởng kinh tế mà thiếu trụ cột văn hóa, sự phát triển sẽ trở nên mong manh. Ngược lại, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, kinh tế trở thành công cụ nâng đỡ đời sống tinh thần. Du lịch cộng đồng, bảo tồn cồng chiêng, gìn giữ nghề truyền thống không chỉ tạo sinh kế, mà còn tạo sự gắn kết xã hội và nuôi dưỡng hạnh phúc bền vững. Đó cũng là hướng đi mà xã Hòa Phú, tỉnh Đắk Lắk đang lựa chọn cho giai đoạn phát triển mới.
“Xã Hòa Phú có 6 buôn đồng bào Ê Đê sinh sống, vẫn bảo tồn được nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản văn hóa quý giá, mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng và gìn giữ không gian văn hóa Ê Đê trong bối cảnh hội nhập.” - Ông Đỗ Xuân Hiếu, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Phú, cho biết.
Ở các buôn làng Ê Đê của Đắk Lắk hôm nay, hạnh phúc không chỉ được đo bằng thu nhập hay tiện nghi vật chất, mà bằng sự tự hào khi tiếng cồng, tiếng chiêng vẫn ngân vang, khi văn hóa được sống, được trao truyền và được làm mới mỗi ngày. Giữa đại ngàn, những buôn làng ấy đang lặng lẽ chứng minh một điều giản dị mà bền vững: phát triển sẽ có chiều sâu và gốc rễ khi được dẫn dắt bởi văn hóa, và hạnh phúc của con người chính là thước đo giá trị nhất của sự phát triển.
