Nghị quyết 70-NQ/TW: Chuẩn hóa quy trình điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu - Báo Tin Tức TTXVN

Ghi nhận thực tế triển khai tại Đắk Lắk và Gia Lai cho thấy hai hướng đi mang tính đặc trưng: một bên sớm ban hành cẩm nang liên ngành tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, bên còn lại chủ động tính toán nguồn lực đầu tư cho khối cơ sở công lập; song hành cùng sự vào cuộc chủ động, siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật từ phía ngành điện lực.

Chuẩn hóa quy trình liên ngành

Tại Công văn số 7404/BCT-ĐL, Bộ Công Thương nhấn mạnh, yêu cầu bảo đảm an ninh cung ứng điện trong các giai đoạn cao điểm sắp tới. Bộ Công Thương đề nghị các bộ, ngành và UBND các địa phương khẩn trương rà soát, bố trí hoặc thu hút nguồn vốn để phủ sóng điện mặt trời mái nhà tại các tòa nhà công sở, trường học, bệnh viện, phấn đấu hoàn thành toàn bộ mục tiêu trước ngày 31/3/2027.

Về khung khổ pháp lý, chính sách cho nguồn điện tự sản, tự tiêu thụ đã có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt. Theo Nghị định số 243/2026/NĐ-CP (Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 03 tháng 3 năm 2025 của Chính phủ quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 03 tháng 3 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới), cơ chế mua bán điện dư được nới rộng đáng kể: cho phép mua bán sản lượng điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% tính từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, và duy trì mức mua tối đa đến 50% sau năm 2030.

Trước yêu cầu cấp thiết từ thực tế, ngày 14/10/2026, Sở Công Thương tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Công văn số 4231/SCT-QLNL chính thức công bố Sổ tay hướng dẫn quy trình và yêu cầu chuyên ngành đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn tỉnh.

Giám đốc Sở Công Thương Đắk Lắk Nguyễn Thị Thu An cho rằng, tài liệu là sự tích hợp đồng bộ từ các hướng dẫn chuyên ngành của Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công an tỉnh và Công ty Điện lực Đắk Lắk (PC Đắk Lắk) theo chỉ đạo của UBND tỉnh, tạo thành đầu mối thông tin tra cứu thống nhất một số nội dung, rõ cấp thẩm quyền và cơ chế hậu kiểm.

Công suất phát triển được xác định theo công suất bộ nghịch lưu (inverter). Hệ thống đấu nối hạ áp chỉ cần gửi Thông báo đến UBND cấp xã (trừ nguồn dưới 1 kW). Đấu nối từ trung áp trở lên không bán điện dư thông báo về Sở Công Thương. Trường hợp đấu nối trung áp có bán điện dư hoặc có nhu cầu thì nộp hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận tại Sở Công Thương. Sau 10 ngày làm việc kể từ ngày gửi thông báo hợp lệ mà không nhận phản hồi từ cơ quan tiếp nhận, tổ chức, cá nhân được quyền tiến hành lắp đặt.

Sở Xây dựng yêu cầu khảo sát, kiểm tra sức chịu tải tĩnh, hoạt tải và áp lực gió (theo TCVN 2737:2023). Tuyệt đối không dùng vật liệu dễ bắt cháy như gỗ, nhựa làm khung đỡ giàn pin.

Công an tỉnh quy định giàn pin phải chia thành từng cụm không quá 40 m x 40 m, cách nhau tối thiểu 1,5 m và cách lan can mép mái tối thiểu 2,5 m. Không bố trí pin phía trên các gian phòng nguy hiểm cháy nổ loại A, B và phải chừa khoảng trống 3 m quanh các lối thoát nạn lên mái.

Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn: tấm quang năng thải bỏ mang mã 19 02 08 (chất thải công nghiệp phải kiểm soát; nếu không phân định thì xử lý nghiêm ngặt như chất thải nguy hại); pin chì thải (mã 19 06 01) và pin lưu trữ BESS thải (mã 19 06 05) thuộc danh mục chất thải nguy hại, bắt buộc chuyển giao thu hồi theo quy chuẩn trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Trước đó, ngày 23/9/2026, Sở Công Thương Đắk Lắk đã yêu cầu các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện trên địa bàn rà soát diện tích mái, phụ tải và phương án gắn hệ thống lưu trữ BESS để đảm bảo tiến độ giải ngân trước 31/3/2027.

Tại Gia Lai, việc phủ sóng điện mặt trời mái nhà khối công lập cũng diễn ra khẩn trương. Sở Công Thương Gia Lai đã ban hành công văn yêu cầu các đơn vị lập kế hoạch đầu tư hoặc xã hội hóa nguồn vốn để lắp đặt điện mặt trời mái nhà gắn với BESS (pin lưu trữ năng lượng) trên mái trụ sở công quyền, trường học, bệnh viện trước ngày 31/3/2027.

Theo Phó giám đốc Sở Công Thương Gia Lai Trần Thúc Kham, để đảm bảo mục tiêu đề ra. các sở, ban, ngành và địa phương cần chủ động lập kế hoạch đầu tư, bố trí nguồn vốn hoặc đẩy mạnh thu hút đầu tư lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS trên mái các tòa nhà cơ quan, công sở, trường học, bệnh viện. Đối với các cơ quan, đơn vị công lập có nhu cầu hỗ trợ nguồn vốn, Sở hướng dẫn chủ động làm việc trực tiếp với Sở Tài chính để xem xét, đề xuất giải pháp cân đối, bố trí kinh phí thực hiện theo quy định.

Chuẩn hóa kỹ thuật đấu nối và kiểm soát an toàn lưới

Với vai trò là "gác cổng" kỹ thuật, ông Thái Minh Châu – Giám đốc Công ty Điện lực Gia Lai cho biết, việc triển khai điện mặt trời mái nhà tại cơ quan công sở đòi hỏi tính tuân thủ nghiêm ngặt về an toàn vận hành. Đơn vị luôn tạo điều kiện tối đa về thủ tục thỏa thuận đấu nối và đo đếm, song nguyên tắc bất di bất dịch là phải kiểm soát chặt chẽ khả năng mang tải của lưới điện khu vực, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng quá tải cục bộ hay mất cân bằng pha làm ảnh hưởng đến chất lượng điện áp chung.

Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) cùng các công ty điện lực thành viên tại Đắk Lắk (PC Đắk Lắk) và Gia Lai (PC Gia Lai) đã ban hành hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết. Định kỳ trước 11h thứ Hai hàng tuần, các công ty điện lực công bố danh sách trạm biến áp, đường dây phân phối trung - hạ áp bị đầy tải hoặc còn khả năng đấu nối, giải tỏa công suất trên website của đơn vị. Đồng thời, điện lực có trách nhiệm phản hồi cơ quan quản lý nhà nước trong vòng 3 ngày làm việc nếu việc đăng ký của khách hàng có nguy cơ gây quá tải.

Cấp hạ áp dưới 20 kWp được thỏa thuận đấu nối 1 pha hoặc 3 pha; từ 20 kWp trở lên bắt buộc phải đấu nối 3 pha để đảm bảo cân bằng lưới. Cấp trung áp phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về sóng hài, nhấp nháy điện áp, rơ-le bảo vệ theo QCVN 26:2025/BCT.

Trường hợp không bán điện dư, bắt buộc trang bị thiết bị bật/tắt chống phát ngược (Zero-Export) và được Điện lực kiểm tra đóng cắt thực tế. Trường hợp có bán điện dư, phải lắp đặt hệ thống giám sát, điều khiển (GSĐK) tại chỗ truyền dữ liệu về SCADA cấp điều độ phân phối.

Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, đơn vị điện lực phải cùng chủ đầu tư hoàn thành việc kiểm tra thực tế, nghiệm thu hệ thống công tơ hai chiều, đo xa và ký kết hợp đồng mua bán điện dư. Đối với các hệ thống pin lưu trữ BESS, thông số kỹ thuật dung lượng lưu trữ (kWh) phải được thể hiện chi tiết ngay trong thỏa thuận đấu nối và biên bản kiểm tra.

Đối với các tổ chức đang bán điện theo cơ chế giá FIT (lắp trước 01/01/2021) muốn lắp đặt thêm nguồn tự dùng, Điện lực bắt buộc lập phương án đo đếm tách bạch 100% công suất và sản lượng của hệ thống mới, sử dụng phần mềm giám sát chuyên biệt để tránh tình trạng "trộn lẫn" sản lượng điện tự sản tự tiêu vào giá bán trợ giá cũ.

Toàn bộ dữ liệu nguồn điện mặt trời mái nhà (dù có bán điện dư hay không) đều phải cập nhật tức thời lên hệ thống phần mềm CMIS và cổng quản lý dmtmn.cpc.vn. Các trường hợp tự ý lắp đặt không thông báo sẽ bị rà soát, yêu cầu hoàn thiện thủ tục và chuyển cơ quan chức năng xem xét xử phạt vi phạm hành chính nghiêm khắc theo Nghị định số 133/2026/NĐ-CP.

Bức tranh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu tại địa bàn đang định hình rõ nét. Khối cơ quan công quyền, trường học, bệnh viện giữ vai trò tiên phong, hoàn thành nhiệm vụ dẫn dắt chuyển dịch năng lượng trước hạn chót 31/3/2027. Đắk Lắk đã gỡ vướng bằng cải cách thủ tục và chuẩn hóa quy trình liên ngành; còn Gia Lai chủ động xây dựng phương án và phối hợp các ngành để giải quyết bài toán nguồn lực đầu tư công sở.

Cùng với "hàng rào" kiểm soát kỹ thuật và quy trình đo đếm minh bạch của ngành điện, sự kết hợp hài hòa giữa thủ tục thông thoáng, an toàn hệ thống và chủ động nguồn lực sẽ là chìa khóa để nguồn điện mặt trời tự sản tự tiêu thực sự phát huy vai trò bảo đảm an ninh năng lượng một cách bền vững.

Kha Phạm/TTXVN