Đắk Lắk: Điểm sáng từ công tác hòa giải cơ sở và đổi mới phổ biến pháp luật - Báo Kiểm Toán
Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi hợp nhất, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải ở cơ sở tại Đắk Lắk đang đứng trước những yêu cầu mới. Bằng việc kiện toàn mạng lưới hàng chục ngàn hòa giải viên và đổi mới cách thức tuyên truyền, địa phương này đã giải quyết thành công hàng ngàn vụ việc ngay từ gốc, góp phần quan trọng vào việc ổn định an ninh trật tự và kéo giảm khiếu kiện vượt cấp.
Tỷ lệ hòa giải thành công trên 75%
Là một địa bàn chiến lược với diện tích rộng, dân số đông và sự hiện diện của 45 dân tộc anh em cùng sinh sống, Đắk Lắk luôn xác định công tác phổ biến pháp luật và hòa giải ở cơ sở là nhiệm vụ sống còn để bảo vệ sự bình yên của xã hội. Theo những số liệu thống kê, bức tranh toàn cảnh về công tác này tại Đắk Lắk đã mang lại nhiều điểm sáng đáng ghi nhận.
Dưới sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh, toàn tỉnh hiện đã xây dựng và duy trì hoạt động bền bỉ của 2.816 tổ hòa giải. Mạng lưới này quy tụ tới 17.496 hòa giải viên, phủ sóng 100% các thôn, buôn, tổ dân phố và khu phố trên toàn địa bàn. Thành phần tham gia các tổ hòa giải được cơ cấu rất đa dạng và sát với thực tiễn, bao gồm các già làng, trưởng thôn, người có uy tín, chức sắc tôn giáo, cán bộ hưu trí và đặc biệt là những cá nhân am tường phong tục, tập quán của từng địa phương.
Hiệu quả của mạng lưới này không chỉ nằm ở những con số bề nổi mà được minh chứng bằng kết quả thực tế. Trung bình mỗi năm, các tổ hòa giải tại cơ sở của tỉnh Đắk Lắk tiếp nhận và trực tiếp xử lý trên 2.000 vụ việc lớn nhỏ. Đáng chú ý, tỷ lệ hòa giải thành công luôn được duy trì ở mức trên 75%. Những vụ việc từ mâu thuẫn đất đai, xích mích hàng xóm láng giềng, đến các vụ va chạm giao thông trên biển (như trường hợp Đồn Biên phòng Hòa Hiệp Nam hòa giải thành công vụ va chạm giữa hai tàu cá) đều được giải quyết thấu tình, đạt lý. Kết quả này đã góp phần trực tiếp vào việc ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đồng thời giúp các cơ quan tư pháp và hành chính cấp trên giảm tải được một lượng lớn đơn thư khiếu kiện vượt cấp không đáng có.
Kết hợp linh hoạt giữa "lý" và "tình"
Dù đạt được những kết quả rất đáng tự hào, song bà Hồ Thị Nguyên Thảo, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Đắk Lắk cũng thẳng thắn nhìn nhận công tác này vẫn đang đối mặt với không ít lực cản. Khó khăn lớn nhất nằm ở đặc thù địa lý và dân cư. Tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện tiếp cận các nguồn thông tin pháp luật chính thống của người dân còn nhiều hạn chế, từ đó trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng của các cuộc hòa giải. Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực chưa thực sự đồng đều; trình độ hiểu biết pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống của một bộ phận hòa giải viên đôi khi chưa đáp ứng được tính phức tạp của các vụ việc trong bối cảnh mới.
Một "điểm nghẽn" khác được chỉ ra là cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành và đoàn thể ở một số địa phương có thời điểm còn lỏng lẻo, thiếu sự nhịp nhàng. Đặc biệt, nguồn kinh phí hỗ trợ hoạt động, việc cung cấp tài liệu nghiệp vụ cũng như các cơ chế biểu dương, động viên vật chất và tinh thần đối với các hòa giải viên cơ sở hiện nay vẫn còn khá khiêm tốn, chưa tương xứng với công sức và áp lực mà họ phải gánh vác trong thực tiễn.
Để khắc phục những hạn chế về mặt ngân sách và kỹ năng, nhiều địa phương tại Đắk Lắk đã chủ động sáng tạo các mô hình tuyên truyền, hòa giải mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền. Xã Krông Ana là một minh chứng tiêu biểu. Theo lãnh đạo xã Krông Ana cho biết: Xã có 26 thôn, buôn, tổ dân phố, gồm 25 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó nhiều nhất là dân tộc Êđê. Để tuyên truyền, vận động bà con, xã chú trọng phát huy vai trò của đội ngũ già làng, người có uy tín. Họ đã trở thành những “hạt nhân” gắn kết cộng đồng, giúp bà con thay đổi nếp nghĩ, cách làm, xây dựng đời sống văn hóa, giữ vững bình yên buôn làng.
Gần 23 năm nay, bà con buôn Ê Căm, xã Krông Ana xem già làng Y Om Knul như người thân thiết trong gia đình, việc lớn, việc nhỏ thường hỏi ý kiến, nhờ ông tư vấn, chỉ dẫn. Là người có uy tín lại am hiểu kiến thức pháp luật và các luật tục, hương ước, quy ước của người Êđê, già Y Om đã khéo léo vận dụng linh hoạt trong từng trường hợp để tuyên truyền, vận động, hòa giải các vụ việc.
Nhờ việc giao quyền chủ động cho các "hạt nhân" này, những văn bản luật khô cứng đã được mềm hóa. Việc lồng ghép giữa luật pháp của Nhà nước và luật tục tốt đẹp của buôn làng đã giúp người dân dễ hiểu, dễ nhớ và tự giác chấp hành. Đây chính là định hướng chiến lược mà tỉnh Đắk Lắk tiếp tục nhân rộng trong thời gian tới: Lấy cơ sở làm nền tảng, lấy người có uy tín làm nòng cốt để đưa pháp luật thực sự bám rễ vào đời sống nhân dân.
