Vỏ cacao trở thành nguồn giá trị mới ở Đắk Lắk - Tạp chí Mekong Asean
Thông qua dự án 'Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao: Từ hạt cacao đến thanh sô-cô-la' do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ, nhiều hợp tác xã và nông hộ tại Đắk Lắk đang dần biến các phụ phẩm cacao từng bị bỏ đi thành nguồn nguyên liệu và sản phẩm mới.
Từ lâu, cacao đã trở thành cây trồng mang lại thu nhập cho nhiều hộ dân Tây Nguyên, đặc biệt là tại Đắk Lắk. Tuy nhiên, trong chuỗi sản xuất truyền thống, giá trị kinh tế chủ yếu tập trung vào phần hạt, trong khi vỏ quả, nước cacao và nhiều phụ phẩm khác thường bị loại bỏ sau quá trình sơ chế.
Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn nguyên liệu có thể tiếp tục khai thác mà còn tạo áp lực lên môi trường sản xuất nếu phụ phẩm không được xử lý phù hợp. Với nhiều nông hộ, đây từng được xem là một phần tất yếu của quá trình canh tác.
Đồng thời, khi thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và phát triển bền vững, bài toán của ngành cacao không còn dừng ở việc nâng cao năng suất hay chất lượng hạt, mà là khai thác hiệu quả hơn toàn bộ giá trị của cây trồng.
Mô hình kinh tế tuần hoàn đang được xem là một hướng đi mới cho ngành cacao tại Đắk Lắk. Thay vì coi phụ phẩm là chất thải, các thành phần từng bị bỏ đi được nghiên cứu để tiếp tục đưa trở lại chuỗi sản xuất dưới dạng nguyên liệu hoặc sản phẩm mới, góp phần kéo dài vòng đời tài nguyên và gia tăng giá trị kinh tế.
Biến phụ phẩm thành sản phẩm
Một trong những thay đổi đáng chú ý tại Đắk Lắk là việc các hợp tác xã và nông hộ bắt đầu thử nghiệm các giải pháp tận dụng phụ phẩm cacao để tạo thêm nguồn thu.
Những hoạt động này được thúc đẩy thông qua dự án “Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao: Từ hạt cacao đến thanh sô-cô-la”, do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ và được triển khai bởi Helvetas Việt Nam cùng Trung tâm Phát triển Cộng đồng (CDC). Dự án hướng tới việc kết nối các nguồn lực trong chuỗi sản xuất, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận các giải pháp canh tác và chế biến bền vững hơn.
Bà Nguyễn Hồng Thương, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ nông nghiệp Nhất Tâm - đơn vị được hưởng lợi từ dự án, chia sẻ trước đây bà con chỉ tập trung lấy hạt cacao để lên men và làm sô-cô-la cũng như bột cacao, nhiều phụ phẩm trong quá trình sản xuất hầu như bị bỏ đi.
Thông qua các chương trình hỗ trợ và tập huấn từ dự án, nay ngoài phần hạt, HTX được tư vấn để phát triển sản phẩm rượu vang cacao, vỏ cacao thì được hỗ trợ kỹ thuật để chế biến thành thức ăn gia súc, cám viên cho chăn nuôi hoặc làm than hoạt tính phục vụ cải tạo đất.
Phần nước cacao vốn thường bị loại bỏ trong quá trình sơ chế hiện cũng đang được nghiên cứu để phát triển thành các sản phẩm mới.
Những giải pháp này không chỉ giúp giảm lượng chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất mà còn mở ra cơ hội tạo thêm giá trị từ các nguồn nguyên liệu vốn chưa được khai thác hiệu quả trước đây.
Từ mô hình thí điểm đến chuyển đổi chuỗi giá trị
Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, dự án cũng tập trung vào nâng cao năng lực cho người sản xuất thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao kỹ thuật.
Người dân được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc mới như tỉa cành, tạo tán, quản lý dinh dưỡng hợp lý và ứng dụng hệ thống tưới tự động. Theo các đơn vị triển khai, những giải pháp này giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả canh tác.
Tại một số vườn cacao tham gia dự án, năng suất được ghi nhận cải thiện đáng kể sau khi áp dụng các kỹ thuật mới. Nếu trước đây năng suất trung bình đạt khoảng 5 tấn hạt ướt/ha mỗi năm, sản lượng dự kiến có thể tăng thêm khoảng 20% trong các vụ tiếp theo, đồng thời giảm chi phí nhân công và phân bón.
TS. Phạm Văn Lương, Giám đốc quốc gia Helvetas Việt Nam, cho biết: “Dự án không chỉ cung cấp các hỗ trợ kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế mà còn giúp doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận các tiêu chuẩn và cam kết xanh đang được áp dụng tại nhiều thị trường lớn, trong đó có Liên minh châu Âu."
Tính đến nay, khoảng 3.600 nông dân đã được tập huấn về các giải pháp kinh tế tuần hoàn và hơn một nửa trong số đó đã áp dụng vào thực tế sản xuất. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng sản phẩm cacao, nhiều phụ phẩm cũng đang được khai thác hiệu quả hơn so với trước đây.
Thay vì giải quyết từng vấn đề riêng lẻ, mô hình được triển khai theo hướng kết nối nhiều giải pháp với nhau, từ tận dụng phụ phẩm, ứng dụng công nghệ trong sản xuất đến nâng cao năng lực cho người nông dân. Cách tiếp cận này giúp sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có, đồng thời góp phần giảm phát thải và gia tăng giá trị cho toàn bộ chuỗi sản xuất cacao.
Theo mục tiêu của dự án, khoảng 3.500 nông dân sẽ được hỗ trợ nâng cao thu nhập thông qua các công nghệ sản xuất tái tạo, 500 lao động được cải thiện điều kiện việc làm, 6 doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và khoảng 4.000 tấn cacao được sản xuất theo quy trình bền vững hơn.
