Vì sao nắng nóng hiện nay khắc nghiệt hơn trước? - Báo Sức Khỏe & Đời Sống

Nắng nóng nhiều nơi trên 39 độ

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 20/6, khu vực đồng bằng, trung du Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ lúc 13 giờ phổ biến 35-36 độ, có nơi trên 37 độ; khu vực từ Thanh Hóa đến Tp. Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có nắng nóng và nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ lúc 13 giờ phổ biến 36-38 độ, có nơi trên 38 độ như trạm: Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 38.7 độ, Tây Hiếu (Nghệ An) 38.6 độ, Hương Khê (Hà Tĩnh) 38.6 độ, …, độ ẩm tương đối lúc 13 giờ phổ biến 55-60%.

Ngày 21/6 khu vực trung du và đồng bằng Bắc Bộ, Tp. Huế đến Tp. Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ, có nơi trên 38 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 55-60%. Khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-39 độ, có nơi trên 39 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 50-55%.

Ngày 22/6, khu vực Bắc Bộ (trừ Lai Châu và Điện Biên), Tp. Huế đến Tp. Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có nắng nóng và nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36-38 độ, có nơi trên 38 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 50-55%. Khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-39 độ, có nơi trên 40 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 45-50%.

Từ ngày 25/6 nắng nóng ở khu vực Bắc Bộ có khả năng dịu dần; nắng nóng ở khu vực từ Thanh Hóa đến Tp. Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk còn có khả năng kéo dài trong nhiều ngày tới. Cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai do nắng nóng: cấp 1

Do ảnh hưởng của nắng nóng và nắng nóng gay gắt kết hợp với độ ẩm trong không khí giảm thấp nên có nguy cơ xảy ra cháy nổ và hỏa hoạn ở khu vực dân cư do nhu cầu sử dụng điện tăng cao và nguy cơ xảy ra cháy rừng. Ngoài ra, nắng nóng còn có thể gây tình trạng mất nước đối với cơ thể người khi tiếp xúc lâu với nền nhiệt độ cao.

Lưu ý nhiệt độ dự báo trong các bản tin nắng nóng và nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 2-4 độ, thậm chí có thể cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.

Nhiệt độ mặt đất ngày càng cao do đảo nhiệt đô thị

TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, khi nói về thời tiết cực đoan, chúng ta chỉ nói về hiện tượng mưa, nắng, gió,… trong một quãng ngắn. Nhưng khi nói về biến đổi khí hậu, chúng ta cần nhìn sự biến động của nó trên cơ sở phân tích và so sánh một quãng đủ dài, thông thường là 30 năm.

Hôm nay, TS Nguyễn Ngọc Huy mang số liệu về dự báo nền nhiệt của tuần sắp tới (21/6-26/6) để so sánh với số liệu về nhiệt độ từng ghi nhận cùng thời kỳ trong giai đoạn 1981-2010 xem có sự biến động như thế nào.

Kết quả trung bình của 12 lần chạy mô hình CFSv2 cho ra 48 kết quả dự báo dự báo về nền nhiệt trung bình giai đoạn 19/6-26/6/2026 so sánh với trung bình cùng thời kỳ (giai đoạn 19-26/6 của thời đoạn tham chiếu 1981-2010.

Dữ liệu cho thấy nhiệt độ cách mặt đất 2m (nhiệt độ khí tượng) nóng hơn bất thường so với trung bình cùng thời kỳ. Cụ thể, khu vực Bắc Bộ có nền nhiệt trung bình cao hơn từ 5 đến 7 độ C so với trung bình cùng thời kỳ trước đây.

Khu vực Bắc Trung Bộ có nền nhiệt cao hơn từ 3,5 đến 6 độ C so với trung bình cùng thời kỳ trước đây. Khu vực Trung Bộ có nền nhiệt cao hơn từ 1,5-2 độ C so với trung bình cùng thời kỳ trước đây.

"Điều này cho thấy nắng nóng trong tuần tới là rất gay gắt so với cùng giai đoạn Hạ Chí của thời kỳ 1981-2010. Đặc biệt là khu vực Bắc Trung Bộ và Bắc Bộ", TS Nguyễn Ngọc Huy nhận định.

Xu hướng thời tiết bất ổn định rõ rệt

Theo TS Nguyễn Ngọc Huy, vấn đề ở chỗ, xu hướng gia tăng nhiệt độ toàn cầu nói chung và cục bộ địa phương như ở Việt Nam nói riêng ngoài tính chất tịnh tiến còn có tính chất bất ổn định. Chẳng hạn, ngay sau đợt nắng nóng 21-26/6 thì sẽ có giai đoạn mát hơn và các mô hình dự báo cho thấy nhiệt độ trung bình giai đoạn 27-29/6 ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có thể thấp hơn trung bình nhiều năm tới 1.5 - 2 độ C.

"Sự bất ổn định của hệ thống khí hậu tạo ra những ngày nắng nóng cực đoan và đồng thời cũng làm cho sự chênh lệch về nhiệt rõ rệt và đột ngột trong một quãng ngắn khiến con người và hệ sinh thái khó thích nghi", chuyên gia nhận định.

Nhiệt độ đóng vai trò trung tâm chi phối khí quyển. Khi học vật lý phổ thông chúng ta biết rằng: Nhiệt độ càng cao thì sự chuyển động của các hạt vật chất trong không khí càng mạnh và tạo ra sự giản nở không khí. Sự giản nở này làm cho khí áp thay đổi. Khí áp thì có xu hướng “lấp đầy” từ các vùng khí áp cao (không khí lạnh) đi vào các vùng khí áp thấp (không khí nóng). Sự lấp đầy này trong hệ thống khí quyển tạo ra gió. Sự chênh lệch khí áp càng lớn thì gió càng mạnh.

Như vậy, các đới gió mùa hay gọi là gió tín phong (gió mậu dịch) được thiết lập hàng triệu năm nay cùng với quá trình hình thành của trái đất đã không còn tín phong nữa. Thay vào đó, sự hỗn loạn về nhiệt độ cục bộ lại tạo ra các đợt gió mạnh trái với quy luật gió tín phong. Càng ngày chúng ta càng thấy có nhiều dông lốc là vậy.

Chuyên gia phân tích, ở các đô thị có mật độ xây dựng cao, nền đô thị chủ yếu là bê tông sẽ hấp thụ nhiệt và tạo ra các đảo nhiệt ở đô thị. Các đảo nhiệt này thường có khí áp thấp hơn vùng xung quanh do có sự giãn nở không khí và khi có không khí lạnh về nó sẽ phát triển 2 loại gió: Một loại là gió đối lưu phát triển theo trục đứng mang hơi nóng lên tầng không khí cao hơn, và loại gió khác là gió ngang từ xung quanh đi vào. Cả hai loại này khi gặp phải không khí lạnh đới cao sẽ hình thành mây giông mạnh và mưa cực đoan tại chỗ với cường suất cao.

Để thích ứng với tính chất bất ổn định của hệ thống khí hậu thì việc quan trọng là phải giảm diện tích bê tông ở đô thị, tăng diện tích mặt nước và cây xanh. Điều khó khăn là mỗi mét vuông đất ở đô thị bây giờ quá đắt. Không ai dám đánh đổi hàng trăm triệu đồng 1m vuông đất để trồng thêm 1 cây xanh. Và như thế, vòng luẩn quẩn về thích ứng tự phát cứ lặp lại như kiểu nóng quá thì bật điều hòa. Bật nhiều điều hòa thì môi trường lại càng nóng.

Tô Hội