Miền Trung – Tây Nguyên tìm giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước và thúc đẩy phát triển xanh - Báo Tiền Phong
Ngày 23/5, tại Buôn Ma Thuột, Hội Nước và Môi trường Việt Nam phối hợp với Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia và UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội thảo – Tọa đàm 'Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung – Tây Nguyên'.
Hội thảo thu hút sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương nhằm trao đổi các giải pháp quản lý hiệu quả tài nguyên nước, thích ứng biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển xanh cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Phát biểu khai mạc, ông Chu Phạm Ngọc Hiển – Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam nhấn mạnh, tài nguyên nước là nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh môi trường và an ninh quốc gia. Theo ông, trong bối cảnh chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, tài nguyên nước cần được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển chiến lược, kết nối giữa kinh tế, môi trường và sinh kế cộng đồng.
Ông Nguyễn Thiên Văn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết địa phương hiện có hơn 1.200 công trình thủy lợi phục vụ sản xuất và dân sinh, song đang đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, suy giảm nước ngầm, ô nhiễm nguồn nước và hạ tầng thủy lợi xuống cấp. Địa phương định hướng đẩy mạnh số hóa dữ liệu, tăng cường giám sát tự động và phát triển các mô hình cấp nước gắn với năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn.
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia cảnh báo nguy cơ mất an ninh nguồn nước tại miền Trung – Tây Nguyên ngày càng gia tăng dưới tác động của biến đổi khí hậu và nhu cầu khai thác nước ngày càng lớn.
Trong tham luận dẫn đề “Tài nguyên nước miền Trung – Tây Nguyên: Thực trạng, thách thức và định hướng phát triển bền vững”, GS. Phạm Quý Nhân – Phó Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam cho biết khu vực sở hữu nhiều lưu vực sông lớn như Vu Gia – Thu Bồn, Sê San, Srêpốk và Đồng Nai, cùng tiềm năng lớn về nước dưới đất. Tuy nhiên, nghịch lý lớn nhất là nguồn nước phân bố rất không đều giữa mùa mưa và mùa khô. Trong khi mùa khô kéo dài từ 6–8 tháng, nhu cầu nước cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây cà phê, ngày càng tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên tài nguyên nước.
Theo GS. Phạm Quý Nhân, khu vực miền Trung – Tây Nguyên hiện cũng đối mặt với hàng loạt vấn đề như hạn hán, xâm nhập mặn, suy giảm nước ngầm và ô nhiễm nguồn nước do phát triển đô thị, công nghiệp và nông nghiệp thâm canh. Ông đề xuất cần quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông, nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa, bảo vệ rừng đầu nguồn và thúc đẩy sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
Trong khi đó, PGS.TS Dương Hồng Sơn – Viện Khoa học Tài nguyên nước cho rằng Tây Nguyên đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt khoảng 5,5 tỷ m³ nước mỗi năm vào năm 2030 nếu không có giải pháp đồng bộ. Theo ông, khu vực cần phát triển hệ thống trữ nước đa quy mô, từ hồ chứa lớn đến mô hình thu gom nước mưa hộ gia đình; đồng thời mở rộng các mô hình tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa nhằm giảm áp lực khai thác nguồn nước trong mùa khô.
PGS.TS Dương Hồng Sơn cũng nhấn mạnh vai trò của việc bảo vệ rừng đầu nguồn, vận hành liên hồ chứa và kiểm soát khai thác nước dưới đất để bảo đảm an ninh nguồn nước bền vững cho Tây Nguyên trong dài hạn.
Ở góc độ quản trị thủy lợi, TS. Lê Thị Mai Vân – Viện Quy hoạch Thủy lợi cho rằng ngành nông nghiệp hiện sử dụng khoảng 82% tổng lượng nước nhưng hiệu quả khai thác còn thấp. Trong khi đó, nhiều hệ thống thủy lợi đang đối mặt với ô nhiễm và nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn nước. Theo bà, xu hướng tất yếu hiện nay là chuyển từ mô hình khai thác tuyến tính sang quản trị tổng thể theo hướng “xanh – tuần hoàn – thông minh”.
TS. Lê Thị Mai Vân đề xuất xây dựng mô hình “thủy lợi xanh” dựa trên nền tảng số, ứng dụng IoT, AI, SCADA và Digital Twin để giám sát, vận hành theo thời gian thực, giảm thất thoát nước và nâng cao hiệu quả tái sử dụng nguồn nước. Đồng thời, cần phát triển các giải pháp dựa vào tự nhiên như phục hồi đất ngập nước, thu gom nước mưa và tăng cường trữ nước tự nhiên.
Ngoài vấn đề bảo đảm an ninh nguồn nước, hội thảo cũng tập trung thảo luận tiềm năng phát triển kinh tế xanh từ tài nguyên nước. Các chuyên gia cho rằng miền Trung – Tây Nguyên có nhiều lợi thế để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khai thác nước khoáng, nước nóng thiên nhiên và năng lượng tái tạo gắn với tài nguyên nước.
Trong khuôn khổ chương trình đã diễn ra tọa đàm chính sách với chủ đề “Tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy các mô hình phát triển tài nguyên nước phù hợp với miền Trung – Tây Nguyên”. Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi về cơ chế quản lý tài nguyên nước, phát triển thủy lợi xanh, cấp nước nông thôn bền vững và thúc đẩy xã hội hóa đầu tư trong lĩnh vực nước và môi trường.
Ông Ngô Sỹ Cường – Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng tài nguyên nước cần được xem là động lực phát triển vùng theo hướng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu. Theo ông, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và hệ thống điều hành theo thời gian thực để nâng cao hiệu quả quản lý và phân bổ nguồn nước.
Trong khi đó, ông La Đức Dũng – Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia cảnh báo biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tình trạng thiếu nước tại miền Trung – Tây Nguyên do lượng mưa phân bố ngày càng cực đoan và khả năng tích trữ nước tự nhiên thấp. Ông cho rằng cần đầu tư mạnh hơn cho công tác điều tra, quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn và nâng cao năng lực dự báo nhằm chủ động điều tiết nguồn nước trong bối cảnh mới.
Kết thúc hội thảo, Ban Tổ chức khẳng định các tham luận, kiến nghị và giải pháp được đưa ra sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện chính sách quản lý tài nguyên nước, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp trong triển khai các mô hình phát triển xanh, bền vững gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh tại miền Trung – Tây Nguyên.
