Mẹ qua đời, con gái nuôi ngỡ ngàng khi hai người cháu đưa di chúc đòi đất - Báo VietnamNet
Hai người cháu được cho là có quyền thừa kế hai thửa đất theo di chúc, nhưng tòa xác định văn bản này không bảo đảm các điều kiện về hình thức, trong đó không có người làm chứng, thiếu chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
Bất đồng về quan hệ mẹ con và quyền thừa kế hai thửa đất
Theo trình bày của bà H. (ngụ tỉnh Đắk Lắk), mẹ bà là bà N. (không có chồng) qua đời năm 2023. Khi còn sống, bà N. từng hứa để lại toàn bộ tài sản cho bà H.
Tuy nhiên, sau khi bà N. mất, hai người cháu là ông K. và bà Nh. đưa ra bản di chúc lập năm 2012, thể hiện bà N. để lại quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất tại hai thửa đất ở Đắk Lắk cho hai người. Đến năm 2023, ông K. và bà Nh. lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế theo di chúc tại một văn phòng công chứng.
Cho rằng di chúc không hợp pháp, bà H. khởi kiện yêu cầu tuyên bố di chúc và văn bản thỏa thuận phân chia di sản là vô hiệu, đồng thời buộc ông K. và bà Nh. trả lại bản gốc hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Trong khi đó, ông K. và bà Nh. cho rằng bà N. là cô ruột mình; bà H. chỉ là con nuôi, không phải con ruột của bà N. Theo hai người, năm 2008, bà N. đã tặng cho bà H. một thửa đất khác.
Đến năm 2012, bà N. lập di chúc để lại hai thửa đất đang tranh chấp cho ông K. và bà Nh. nhằm xây dựng nhà thờ, phục vụ việc thờ cúng tổ tiên. Hai người khẳng định di chúc được lập và chứng thực đúng quy định pháp luật.
Xét xử sơ thẩm, TAND TP Buôn Ma Thuột (nay là TAND khu vực 1 - Đắk Lắk) chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của bà H., tuyên di chúc năm 2012 và văn bản thỏa thuận phân chia di sản được công chứng năm 2023 vô hiệu. Tòa đồng thời buộc ông K. và bà Nh. trả lại bà H. bản gốc hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Di chúc để lại 2 thửa đất cho hai người cháu bị tuyên vô hiệu
Không đồng ý với phán quyết trên, ông K. và bà Nh. kháng cáo. Hai người cho rằng bà H. không phải con ruột của bà N. nên không có quyền yêu cầu tuyên di chúc và văn bản phân chia di sản vô hiệu. Hai người tiếp tục khẳng định các văn bản được lập đúng quy định.
Tại phiên tòa phúc thẩm, TAND tỉnh Đắk Lắk nhận định di chúc của bà N. không bảo đảm các điều kiện về hình thức theo quy định.
Theo tòa, di chúc gồm 3 trang nhưng trang thứ hai để trắng; trang thứ nhất và trang thứ hai không có chữ ký hoặc điểm chỉ của bà N. Trong khi đó, tại thời điểm lập di chúc, bà N. bị hạn chế về thể chất, không biết chữ và phải nhờ người khác đánh máy nội dung.
Ngoài ra, không có căn cứ xác định bà N. có mặt tại trụ sở UBND phường và trực tiếp yêu cầu chứng thực di chúc. Bản di chúc được lập tại số nhà 81, tổ dân phố 3, phường K, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Mặc dù văn bản thể hiện có sự chứng kiến của người liên quan và chính quyền địa phương, nhưng không có chữ ký của những người này trên bản di chúc để xác định tư cách người làm chứng hoặc người chứng kiến.
Những thiếu sót này vi phạm quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 và Nghị định 75/2000/NĐ-CP về công chứng, chứng thực.
Do đó, cấp phúc thẩm xác định việc tòa sơ thẩm tuyên di chúc vô hiệu là có căn cứ. Do được lập trên cơ sở di chúc không có giá trị pháp lý, văn bản thỏa thuận phân chia di sản năm 2023 cũng bị tòa tuyên vô hiệu.
Tuy nhiên, đối với yêu cầu buộc ông K. và bà Nh. trả lại hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tòa phúc thẩm nhận thấy các bên đều thừa nhận bà H. không giao những giấy tờ này cho hai người.
Mặt khác, các giấy chứng nhận cũ đã được cơ quan đăng ký đất đai thu hồi và cấp đổi cho bà N. vào năm 2023. Vì vậy, không có căn cứ buộc ông K. và bà Nh. trả lại giấy tờ cho bà H.
Từ những phân tích trên, TAND tỉnh Đắk Lắk chấp nhận một phần kháng cáo, sửa bản án sơ thẩm về hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu, nhưng giữ nguyên quyết định tuyên di chúc và văn bản thỏa thuận phân chia di sản vô hiệu.
Đồng thời, tòa kiến nghị cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk thu hồi, hủy bỏ hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp đổi cho bà N.
(Tham khảo Bản án số 226/2024/DS-PT ngày 23/7/2024 của TAND tỉnh Đắk Lắk)
