Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi): Xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch - Báo Hà Nội Mới
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) nhấn mạnh, việc hoàn thiện Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) cần hướng tới xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm trong kỷ nguyên số.
Yêu cầu công khai thông tin trên môi trường số
Thảo luận tại hội trường kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI sáng 12-4, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, thông tin công hiện nay không chỉ tồn tại dưới dạng văn bản, hồ sơ giấy mà ngày càng phổ biến dưới dạng dữ liệu số, cơ sở dữ liệu dùng chung và liên thông. Vì vậy, việc sửa đổi luật không chỉ mang tính thủ tục mà còn nhằm hoàn thiện nền tảng pháp lý cho quản trị công khai, minh bạch trong kỷ nguyên số.
Đối với các trường hợp công dân không được tiếp cận thông tin (Điều 15), đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ băn khoăn về quy định giao người đứng đầu cơ quan, đơn vị quyết định việc cung cấp thông tin trong trường hợp pháp luật chưa quy định.
Theo đại biểu, cách thiết kế này tiềm ẩn nguy cơ thiếu khách quan, khi cơ quan vừa nắm giữ thông tin, vừa tự đánh giá và quyết định việc cung cấp. Do đó, đại biểu cho rằng cần thu hẹp tối đa phạm vi quyết định mang tính chủ quan, đồng thời bổ sung tiêu chí rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn.
Cũng tại Điều 15, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý khái niệm “bí mật công tác” hiện chưa được quy định rõ trong hệ thống pháp luật, có thể trở thành “vùng xám” dẫn đến việc mở rộng phạm vi thông tin không cung cấp. Vì vậy, đại biểu nhấn mạnh sự cần tiếp tục rà soát, làm rõ để bảo đảm không chồng lấn, trùng lặp với quy định về bảo vệ bí mật nhà nước.
Liên quan đến chất lượng thông tin công khai (Điều 17), đại biểu cho rằng, vấn đề không chỉ là mở rộng danh mục thông tin mà còn là nâng cao khả năng tiếp cận thực tế. Hiện nay, nhiều thông tin đã được công khai nhưng khó tra cứu, khó khai thác, dẫn đến hiệu quả sử dụng thấp.
“Cơ quan soạn thảo cần bổ sung yêu cầu về chất lượng dữ liệu, bảo đảm thông tin dễ tìm kiếm, dễ truy cập và dễ sử dụng trên môi trường số”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga kiến nghị.
Cân bằng giữa bảo mật thông tin và quyền tiếp cận của công dân
Đại biểu Hoàng Thanh Thúy (Đoàn Tây Ninh) nhấn mạnh yêu cầu xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo vệ bí mật nhà nước, an toàn thông tin và quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Về công khai thông tin (các Điều 17 đến 22), đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã quy định khá đầy đủ về danh mục, hình thức và thời điểm công khai. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn tồn tại tình trạng công khai mang tính hình thức, “công khai để báo cáo” thay vì phục vụ người dân; thông tin công bố chưa đầy đủ, thiếu kịp thời, khó hiểu, định dạng dữ liệu chưa thân thiện, khó khai thác.
Do đó, đại biểu đề nghị sửa đổi nguyên tắc tiếp cận thông tin theo hướng nhấn mạnh yêu cầu thông tin phải chính xác, đầy đủ, kịp thời và dễ sử dụng. Đồng thời, bổ sung quy định yêu cầu thông tin công khai trên môi trường điện tử phải đáp ứng tiêu chuẩn dữ liệu mở; đối với các văn bản chuyên ngành phức tạp, cần có bản tóm tắt bằng ngôn ngữ phổ thông để người dân dễ tiếp cận.
Liên quan đến xử lý thông tin công khai không chính xác (Điều 22), đại biểu đề nghị bổ sung quy định về xử lý thông tin công khai không đầy đủ, bởi việc thiếu thông tin cũng có thể làm sai lệch nhận thức của người tiếp nhận.
Về trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu (Điều 26), đại biểu Hoàng Thanh Thúy cho rằng, quy định thời hạn tối đa 10 ngày làm việc, có thể gia hạn thêm 10 ngày, là chưa phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Đại biểu đề nghị phân loại thời hạn cung cấp thông tin theo tính chất: Thông tin đơn giản, có sẵn tối đa 3 ngày làm việc; thông tin phức tạp cần xử lý tối đa 10 ngày làm việc; trường hợp đặc biệt, khối lượng lớn hoặc cần xin ý kiến liên ngành có thể gia hạn nhưng không quá 15 ngày; trường hợp khẩn cấp cần cung cấp trong vòng 24 giờ.
Đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk) thống nhất cao với mục đích, yêu cầu, sự cần thiết sửa đổi dự án Luật này nhằm phát huy quyền làm chủ, quyền tiếp cận thông tin của công dân, làm sao phù hợp với yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, đối chiếu với những nội dung sửa đổi của dự án Luật, đại biểu Nguyễn Thái Học cho rằng chưa thật sự thống nhất và đồng bộ.
Theo đại biểu, tại Khoản 1, Điều 9 của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành năm 2016 quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và thông tin do mình có được. Như vậy, Luật hiện hành quy định cấp xã không chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, mà còn có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được. Thế nhưng tại Khoản 1, Điều 10 của dự thảo Luật sửa đổi chỉ quy định UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình nhận được.
Theo đại biểu, một trong những nguyên tắc của Luật Tiếp cận thông tin đó là cung cấp thông tin một cách kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân. Vì thế, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định này. Chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra. Còn việc khó khăn, vướng mắc như nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị thì phải đầu tư, nghiên cứu để tháo gỡ.
