Đắk Lắk tăng tốc áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, hiệu quả rõ nét - Tạp chí Doanh Nghiệp Việt Nam
Công nghệ tưới tiên tiến, tưới chính xác đang mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường cho sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên tại Đắk Lắk, việc mở rộng mô hình này vẫn gặp nhiều rào cản do chi phí đầu tư lớn và cơ chế chính sách chưa thật sự thông thoáng.
Thay đổi tư duy sử dụng nước
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên được xác định là những khu vực có nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước. Trước thực tế đó, việc chuyển đổi từ phương thức tưới truyền thống sang các giải pháp tưới tiên tiến như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa đang trở thành xu hướng tất yếu của sản xuất nông nghiệp bền vững.
Theo đánh giá của Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các công nghệ tưới hiện đại đã cho thấy hiệu quả vượt trội khi giúp tiết kiệm từ 20 - 40% lượng nước sử dụng, giảm 20 - 50% chi phí nhân công chăm sóc, đồng thời hạn chế ô nhiễm môi trường nhờ giảm lượng phân bón bị rửa trôi. Đáng chú ý, năng suất cây trồng cạn có thể tăng trung bình từ 10 - 30%, qua đó nâng cao thu nhập cho người nông dân.
Không dừng lại ở mục tiêu tiết kiệm nước, công nghệ tưới hiện nay đã bước sang giai đoạn phát triển mang tính đột phá. Tưới tiết kiệm nước đang tiến hóa thành tưới chính xác, tưới thông minh, gắn với số hóa và trí tuệ nhân tạo, giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn nhu cầu nước và dinh dưỡng của cây trồng.
Tại Đắk Lắk, công nghệ tưới tiên tiến bước đầu được áp dụng trên các loại cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và cây ăn quả. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có khoảng 69.237 ha áp dụng tưới phun mưa diện rộng, 10.493 ha tưới phun cục bộ và hơn 3.300 ha tưới nhỏ giọt. Những con số này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy sản xuất của người dân, từ khai thác nước sang “quản trị” nước một cách hiệu quả,.
Một trong những mô hình tiêu biểu là hộ ông Nguyễn An Sơn (thôn 6, xã Cư M’gar). Với 6,5 ha cà phê, ông đã đầu tư 500 triệu đồng để lắp đặt hệ thống tưới tiên tiến Israel kết hợp máy móc, thiết bị sơ chế cà phê nhân. Nhờ áp dụng tưới nhỏ giọt gắn với bón phân, cây trồng hấp thụ dinh dưỡng đồng đều hơn, giảm thất thoát phân bón, tiết kiệm 40% lượng nước so với phương pháp truyền thống và giảm 30% lượng phân sử dụng, trong khi chất lượng quả vẫn bảo đảm đồng đều.
Ông Nguyễn Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, các mô hình tưới tiên tiến đã được áp dụng từ khá sớm tại những vùng trồng cây lâu năm của Đắk Lắk. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao các mô hình sản xuất, tăng cường sự phối hợp giữa nhà khoa học và nhà quản lý, qua đó kết nối chặt chẽ với người dân và hợp tác xã nông nghiệp để đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất,.
Gỡ “nút thắt” để người dân làm chủ công nghệ
Mặc dù lợi ích của tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đã được khẳng định, song việc nhân rộng các mô hình này vẫn gặp nhiều khó khăn do chi phí đầu tư ban đầu lớn và hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ.
Theo ông Nguyễn Thành Long, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh Đắk Lắk, chi phí đầu tư cho hệ thống tưới tiên tiến, tưới thông minh hiện vào khoảng 50 - 60 triệu đồng/ha. Trong khi đó, giá nông sản còn bấp bênh khiến nhiều hộ nông dân e ngại về khả năng thu hồi vốn. Mặt khác, mức hỗ trợ theo Nghị định 77/2018/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định hỗ trợ phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tiết kiệm nước tối đa chỉ 40 triệu đồng/ha, thủ tục lại khá phức tạp, khiến phần lớn người dân khó tiếp cận chính sách.
Thực tế cho thấy, dù nghị định đã được ban hành từ năm 2018, song trong quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc, đặc biệt là thiếu hướng dẫn cụ thể về cơ chế tài chính, dẫn đến việc chính sách chưa phát huy hết hiệu quả như kỳ vọng.
Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi khẳng định, phát triển tưới tiên tiến là con đường tất yếu trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Cục sẽ phối hợp với các địa phương để đơn giản hóa quy trình, tăng tính minh bạch, giúp người dân thực sự tiếp cận được chính sách thay vì chỉ dừng lại trên văn bản. Đồng thời, cơ quan chuyên môn sẽ tham mưu lồng ghép các nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi và các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm hỗ trợ hạ tầng tích trữ nước, coi đây là khoản đầu tư dài hạn cho an ninh nguồn nước quốc gia.
