Đắk Lắk: Đẩy nhanh lộ trình chấm dứt lò gạch thủ công, đảm bảo sinh kế cho người lao động - Báo Xây Dựng

Tiến độ thực hiện còn chậm

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Xây dựng, hiện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk còn 111 cơ sở sản xuất gạch đất sét nung sử dụng công nghệ lạc hậu, phân bố tại 9 xã gồm Ea Na, Tân Tiến, Vụ Bổn, Ea Păl, Cư Yang, Krông Ana, Ea Súp, Ea Ô và Ea Kar.

Theo Kế hoạch số 11/KH-UBND của UBND tỉnh, các cơ sở này phải chuyển đổi sang công nghệ sản xuất tiên tiến, có mức độ cơ giới hóa, tự động hóa cao, đáp ứng yêu cầu về môi trường hoặc chấm dứt hoạt động trước ngày 31/12/2025.

Tuy nhiên, đến nay toàn tỉnh mới có 48/111 cơ sở ngừng hoạt động, đạt 43,24% kế hoạch. Trong đó, 45 cơ sở dừng sản xuất sau khi ngành điện lực chấm dứt cấp điện và 3 cơ sở tự ngừng hoạt động theo lộ trình.

Tại nhiều địa phương như Krông Ana, Ea Na, Ea Păl, Cư Yang và Ea Súp, nhiều cơ sở sản xuất gạch công nghệ lạc hậu vẫn đang duy trì hoạt động.

Ông Đoàn Sỹ, Phó Chủ tịch UBND xã Krông Ana cho biết, địa phương hiện có 21 cơ sở sản xuất gạch đất sét nung, gồm 1 doanh nghiệp và 20 hộ kinh doanh. Đến nay mới có 1 cơ sở ngừng hoạt động, còn 20 cơ sở tiếp tục sản xuất, tạo việc làm cho hơn 200 lao động, chủ yếu là lao động địa phương và đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Sỹ, thời gian qua địa phương đã thành lập ban chỉ đạo, đoàn kiểm tra; tổ chức tuyên truyền, đối thoại và vận động các chủ cơ sở thực hiện lộ trình chấm dứt hoạt động theo quy định.

"Xã đã tổ chức hội nghị tuyên truyền, đối thoại với các chủ cơ sở sản xuất gạch. Đến nay có 19/21 cơ sở ký cam kết chấm dứt hoạt động theo quy định.

Đồng thời, địa phương đã ban hành phương án chấm dứt hoạt động các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung công nghệ lò đứng liên tục; đề nghị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với Công ty TNHH Sản xuất - Vận tải - Xây dựng Lực Hoa và thông báo các trường hợp thuộc diện thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh đối với các cơ sở không chấp hành quy định", ông Sỹ cho biết.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo UBND xã Krông Ana, quá trình thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Hiện địa phương chưa có mỏ đất sét được cấp phép khai thác, trong khi việc chuyển đổi sang công nghệ mới đòi hỏi nguồn vốn lớn, vượt quá khả năng của nhiều cơ sở sản xuất.

Bên cạnh đó, phần lớn lao động tại các lò gạch là lao động phổ thông, phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ nghề sản xuất gạch. Nếu các cơ sở đồng loạt dừng hoạt động sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng trăm lao động, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các vấn đề an sinh xã hội.

Theo UBND xã Krông Ana, hiện các cơ sở còn tồn kho khoảng 20,2 triệu viên gạch cùng hơn 73.800m³ nguyên liệu sản xuất. Nếu dừng hoạt động ngay sẽ gây lãng phí lớn về tài sản và nguồn lực đầu tư.

Cần giải pháp đồng bộ

Theo Sở Xây dựng Đắk Lắk, quá trình triển khai Kế hoạch số 11 đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong đó nổi lên tình trạng sử dụng nguồn nguyên liệu đất sét chưa hợp pháp, việc ngừng cấp điện sản xuất chưa được thực hiện đồng bộ giữa các địa phương và công tác xử lý vi phạm chưa thực sự quyết liệt.

Qua kiểm tra thực tế, Sở Xây dựng ghi nhận nhiều cơ sở vẫn còn tồn đọng lượng lớn đất sét và gạch mộc chưa nung. Nguyên nhân chủ yếu do các cơ sở tiếp tục duy trì hoạt động sau thời hạn phải chấm dứt sản xuất dù đã được cơ quan chức năng nhiều lần thông báo, hướng dẫn.

Đáng chú ý, phần lớn nguồn đất sét phục vụ sản xuất được khai thác từ các khu vực chưa được cấp phép, không bảo đảm quy định của pháp luật về khoáng sản.

Tình trạng khai thác đất sét trái phép phục vụ sản xuất gạch nung từng được UBND tỉnh và HĐND tỉnh chỉ ra qua các đợt thanh tra, giám sát nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để.

Sở Xây dựng cũng cho rằng nhiều chủ cơ sở chưa chủ động xây dựng phương án chuyển đổi công nghệ hoặc lộ trình chấm dứt hoạt động, vẫn mang tâm lý chờ đợi chính sách hỗ trợ. Trong khi đó, đa số cơ sở có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, nhiều đơn vị còn nợ vốn đầu tư nên không đủ điều kiện chuyển đổi công nghệ theo quy định.

Ông Y Hương Niê, Phó Giám đốc Sở Tài chính Đắk Lắk cho biết, đơn vị đã tiếp nhận đề nghị của UBND xã Ea Na về việc thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với các cơ sở sản xuất gạch không còn đủ điều kiện hoạt động.

"Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn gặp vướng mắc do giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của các đơn vị này đăng ký nhiều ngành nghề kinh doanh khác nhau, không chỉ riêng hoạt động sản xuất gạch.

Sau khi có ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để xử lý theo đúng quy định", ông Niê cho biết.

Liên quan đến nguồn nguyên liệu, ông Lê Minh Đức, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho biết, tỉnh đang hoàn thiện thủ tục để tổ chức đấu giá quyền khai thác 10 mỏ đất sét trong năm 2026, gồm 2 mỏ tại xã Ea Na và 8 mỏ tại các địa phương khác.

"Dự kiến trong quý IV/2026, các mỏ sẽ được đưa ra đấu giá. Sau khi hoàn thành đấu giá 10 mỏ đất sét, nguồn nguyên liệu cơ bản sẽ đáp ứng nhu cầu sản xuất của các cơ sở, doanh nghiệp trên địa bàn", ông Đức thông tin.

Theo ông Võ Kế Thắng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 111 cơ sở sản xuất gạch đất sét nung sử dụng công nghệ lạc hậu, tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động. Tuy nhiên, đến nay mới có khoảng 43% số cơ sở ngừng hoạt động theo lộ trình.

"Việc thực hiện Kế hoạch số 11 liên quan đến nhiều sở, ngành và địa phương nên cần có sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt hơn để tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm thực hiện đúng chủ trương của tỉnh", ông Thắng nhấn mạnh.

Cũng theo lãnh đạo Sở Xây dựng, đơn vị đã báo cáo UBND tỉnh và có văn bản xin ý kiến Bộ Xây dựng về việc xem xét lộ trình thực hiện phù hợp với tình hình thực tế. Đồng thời tham mưu các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi công nghệ sản xuất thân thiện môi trường, hỗ trợ vốn đầu tư, đào tạo nghề cho người lao động, hướng dẫn xử lý tài sản sau khi dừng hoạt động và rà soát, quy hoạch vùng nguyên liệu hợp pháp nhằm tạo điều kiện cho các cơ sở chuyển đổi sản xuất ổn định, bền vững trong thời gian tới.

Ngọc Hùng