Cánh đồng VietGAP tạo nền tảng cho tài sản trí tuệ hạt gạo Ea Kar - Tạp chí Vnbusiness

Trong cuộc cạnh tranh trên thị trường hiện nay, nông sản không thể thắng bằng sản lượng đơn thuần. Chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch và việc xây dựng tài sản sở hữu trí tuệ mới là những yếu tố quyết định khả năng vươn xa của sản phẩm.

Chuẩn hóa sản xuất từ cánh đồng

Đó cũng là lý do nhiều HTX đang chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy quản trị chất lượng và phát triển tài sản sở hữu trí tuệ. Trong nông nghiệp hiện đại, sở hữu trí tuệ không chỉ là nhãn hiệu được bảo hộ. Giá trị này còn được tạo dựng từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm, hệ thống truy xuất nguồn gốc và uy tín thương hiệu.

Ngày càng nhiều HTX nhận thức rằng sở hữu trí tuệ không chỉ dừng ở việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu. Quan trọng hơn, đó là quá trình tạo dựng và bảo vệ những giá trị gắn với chất lượng, uy tín và nguồn gốc sản phẩm.

Tại Đắk Lắk, HTX Nông nghiệp 714 (ở xã Ea Păl) là một ví dụ cho hướng đi này. Năm 2023, HTX được cấp Giấy chứng nhận phù hợp quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) đối với sản phẩm lúa theo tiêu chuẩn TCVN 11892-1:2017. Chứng nhận được áp dụng trên diện tích hơn 60ha với sự tham gia của 82 hộ sản xuất, sản lượng khoảng 1.200 tấn lúa mỗi năm.

Để đạt được chứng nhận VietGAP, HTX phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, sử dụng vật tư nông nghiệp, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Đây không chỉ là một chứng nhận kỹ thuật. VietGAP còn giúp HTX hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đồng thời, chất lượng ổn định, quy trình sản xuất chuẩn hóa và khả năng truy xuất nguồn gốc cũng tạo nền tảng để xây dựng tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm.

Từ 12 thành viên ban đầu, HTX hiện có 51 thành viên chính thức và hơn 587 hộ liên kết, quản lý gần 384 ha đất nông nghiệp. Toàn bộ vùng sản xuất được tổ chức theo quy trình thống nhất nhằm đảm bảo chất lượng và tính đồng bộ của sản phẩm.

HTX cũng đẩy mạnh số hóa dữ liệu sản xuất, từ nhật ký canh tác đến quản lý vật tư đầu vào, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Dữ liệu được quản lý minh bạch không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn gia tăng niềm tin của thị trường đối với sản phẩm.

Mặt khác, dữ liệu sản xuất ngày càng được xem là một loại tài sản có giá trị của HTX. Khi được số hóa và quản lý hiệu quả, nguồn dữ liệu này không chỉ hỗ trợ quản trị sản xuất mà còn tạo nền tảng cho việc phát triển tài sản sở hữu trí tuệ.

Công nghệ và truy xuất nguồn gốc mở đường cho xuất khẩu

Bên cạnh việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, HTX đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ. Nhiều khâu từ làm đất, gieo sạ, chăm sóc đến thu hoạch được thực hiện bằng máy móc. HTX cũng đầu tư máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật và hệ thống sấy, xay xát hiện đại nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và đảm bảo tính đồng nhất của hạt gạo.

Theo ông Vũ Xuân Thu, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp 714, các khâu từ giống, vật tư đầu vào đến thu hoạch đều được kiểm soát đồng bộ nhằm đảm bảo chất lượng xuyên suốt chuỗi sản xuất.

Nhiều thị trường nhập khẩu hiện không chỉ đánh giá chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất. Thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, vật tư đầu vào và quá trình bảo quản phải được lưu trữ đầy đủ để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Vì thế, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang trở thành điều kiện quan trọng để chứng minh chất lượng, độ an toàn và mở rộng cơ hội xuất khẩu. Đây cũng được xem là một phần tài sản trí tuệ của HTX, góp phần bảo vệ uy tín sản phẩm, hạn chế nguy cơ làm giả, làm nhái và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, HTX cần chuyển từ tư duy sản xuất sang quản trị chuỗi giá trị, lấy tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số làm nền tảng.

Bởi vậy, đầu tư vào tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số đang trở thành nền tảng để HTX xây dựng tài sản trí tuệ, nâng cao giá trị nông sản và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội mới cho khu vực kinh tế tập thể. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời gia tăng giá trị cho sản phẩm.

Xây dựng tài sản trí tuệ từ chất lượng và thương hiệu

Nếu trước đây tài sản của HTX chủ yếu là đất đai, máy móc và cơ sở vật chất thì nay những giá trị vô hình ngày càng đóng vai trò quan trọng. Trong đó có thương hiệu, dữ liệu, uy tín sản phẩm và quyền sở hữu trí tuệ.

Nhận thức được điều đó, HTX Nông nghiệp 714 đã lựa chọn phát triển theo hướng sản xuất gắn với chuỗi giá trị. Để nâng cao giá trị cây lúa, HTX liên kết với các đơn vị nghiên cứu và sản xuất giống, đưa vào canh tác các giống chất lượng cao như ST24, ST25, Đài Thơm 8, RVT và OM4900. Trong đó, ST25 được sản xuất theo quy trình kỹ thuật thống nhất, giúp duy trì chất lượng ổn định và nâng cao giá trị thương mại.

Trên nền tảng vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, HTX đã xây dựng thành công sản phẩm Gạo ST25 Ea Kar. Năm 2022, sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao của tỉnh Đắk Lắk.

Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu sản phẩm. Khi kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, phát triển thương hiệu số và xây dựng hình ảnh sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với các HTX.

Các chuyên gia cho rằng sở hữu trí tuệ của HTX được tạo dựng từ chất lượng sản phẩm, vùng nguyên liệu, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và uy tín thị trường, chứ không chỉ từ nhãn hiệu được bảo hộ. Do đó, phát triển sở hữu trí tuệ cần gắn với tiêu chuẩn chất lượng, mã số vùng trồng, chuyển đổi số và thương mại điện tử.

Khi được xây dựng đồng bộ, các yếu tố này không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho HTX. Chất lượng, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc đang trở thành những yêu cầu cơ bản của thị trường quốc tế.

Bởi vậy, tiêu chuẩn hóa sản xuất và số hóa dữ liệu đang trở thành hướng đi không thể thiếu của các HTX. Đây vừa là chìa khóa nâng cao giá trị nông sản, vừa là nền tảng để xây dựng tài sản trí tuệ, phát triển thương hiệu số và mở rộng cơ hội tham gia các chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế.

Theo các chuyên gia, sở hữu trí tuệ cần được xem là một nguồn lực phát triển của HTX. Sở hữu trí tuệ phải gắn với chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và thương hiệu số. Đây không chỉ là yếu tố nâng cao sức cạnh tranh mà còn giúp HTX mở rộng cơ hội tham gia thị trường quốc tế.

Câu chuyện của HTX Nông nghiệp 714 cho thấy tài sản trí tuệ không phải là khái niệm xa vời. Nó được tạo dựng từ những việc rất cụ thể trên đồng ruộng, từ chất lượng sản phẩm, sự minh bạch thông tin đến uy tín thương hiệu. Khi nền tảng đó được củng cố, hạt gạo Ea Kar sẽ có thêm cơ hội vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thanh Ba