Bộ Nội vụ: Đề xuất tiêu chí mới trong sắp xếp, tinh gọn thôn, tổ dân phố - Báo Pháp Luật Việt Nam
Tại Hà Nội và TP HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình (HGĐ) trở lên, tổ dân phố (TDP) từ 700 hộ trở lên. Tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, thôn có từ 150 hộ, TDP từ 300 hộ. Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, thôn từ 300 hộ, TDP từ 450 hộ.
Bộ Nội vụ đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định về tổ chức, hoạt động của thôn, TDP; trong đó đề xuất tiêu chí mới để sắp xếp, tinh gọn thôn, TDP phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (CQĐP2C).
Cơ cấu tổ chức tinh gọn, hiệu quả, phù hợp quy mô dân cư
Theo Bộ Nội vụ, thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 và các quy định pháp luật, việc sắp xếp thôn, TDP thời gian qua đã đạt kết quả quan trọng, giảm từ 136.824 đơn vị năm 2015 xuống còn 89.574 năm 2025 (giảm 47.250 thôn, TDP, tương đương 34,53%). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thôn, TDP chưa bảo đảm tiêu chí về quy mô số HGĐ theo quy định hiện hành và không đồng đều giữa các vùng, miền.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp tỉnh, cấp xã năm 2025, bình quân số thôn, TDP trên mỗi ĐVHC cấp xã tăng lên nhiều (từ khoảng 9 thôn, TDP/1 cấp xã lên khoảng 27 thôn, TDP/1 cấp xã). Cụ thể, từ 89.574 thôn, TDP/10.035 ĐVHC cấp xã lên 89.574 thôn, TDP/3.321 ĐVHC cấp xã. Điều này làm tăng số lượng đầu mối và tạo áp lực quản lý lớn với chính quyền cấp xã; đồng thời quy định hiện hành chưa được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hiện nay.
Dự thảo cơ bản kế thừa các quy định hiện hành về tổ chức, hoạt động của thôn, TDP, đồng thời bổ sung một số nội dung mới để phù hợp với thực tiễn. Theo đó, thôn, TDP được tổ chức tại xã, phường, đặc khu. Thôn được tổ chức ở xã, TDP được tổ chức ở phường; phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định việc tổ chức loại hình thôn, TDP ở đặc khu để phù hợp đặc điểm đô thị, nông thôn của từng đặc khu. Tiếp tục khẳng định thôn, TDP là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và tổ chức để Nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ được chính quyền cấp xã giao.
Dự thảo bổ sung yêu cầu bảo đảm cơ cấu tổ chức tinh gọn, hiệu quả, phù hợp quy mô dân cư và yêu cầu quản lý của chính quyền cấp xã; phân định rõ nhiệm vụ hỗ trợ quản lý nhà nước với nhiệm vụ tự quản của cộng đồng dân cư.
Việc tổ chức, hoạt động của thôn, TDP được yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Hoạt động của thôn, TDP phải phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác Mặt trận, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ chức tự quản trên địa bàn; gắn với hoạt động của chi bộ Đảng nhằm phát huy vai trò của người dân trong quản lý cộng đồng.
HĐND cấp xã quyết định thành lập, sắp xếp, giải thể thôn, TDP
Dự thảo quy định cụ thể tiêu chí quy mô số HGĐ với thôn, TDP theo từng vùng, miền sau khi thực hiện sắp xếp ĐVHC và tổ chức CQĐP2C.
Tại Hà Nội và TP HCM, thôn phải có từ 500 HGĐ trở lên, TDP từ 700 hộ trở lên. Tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, thôn có từ 150 hộ, TDP từ 300 hộ. Vùng Đồng bằng sông Hồng, thôn từ 400 hộ, TDP từ 550 hộ. Vùng Bắc Trung Bộ lần lượt là 350 hộ và 450 hộ.
Ngoài tiêu chí về quy mô HGĐ, dự thảo yêu cầu thôn, TDP phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng. (Ảnh: H.Giang)
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, thôn phải có từ 350 hộ trở lên, TDP từ 500 hộ. Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, tiêu chí được điều chỉnh thấp hơn với thôn từ 300 hộ, TDP từ 450 hộ. Tại vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, thôn phải có từ 400 hộ trở lên, TDP từ 550 hộ.
Ngoài tiêu chí về quy mô HGĐ, dự thảo yêu cầu thôn, TDP phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng. UBND cấp tỉnh được giao quy định quy mô phù hợp với các địa bàn biên giới, hải đảo, địa hình chia cắt phức tạp hoặc có yếu tố đặc thù khác.
Dự thảo có các quy định xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn để đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho công tác quản lý ở cơ sở. Trong đó có các trường hợp chuyển đổi thôn thành TDP khi thành lập phường; ghép khu dân cư mới hình thành vào thôn, TDP hiện có khi chưa đủ điều kiện thành lập mới; chuyển giao quản lý với các thôn, TDP xâm canh, xâm cư.
Về trình tự, thủ tục, dự thảo kế thừa quy trình hiện hành nhưng điều chỉnh để phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án; tổ chức lấy ý kiến Nhân dân bằng hình thức phù hợp; tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, TDP.
Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, TDP gồm 3 chức danh
Dự thảo Nghị định cũng có các đề xuất về chế độ, chính sách với người hoạt động không chuyên trách (HĐKCT) ở thôn, TDP.
Theo Bộ Nội vụ, tính đến tháng 12/2024, cả nước có 271.945 người HĐKCT ở thôn, TDP. Sau khi thực hiện sắp xếp, còn 268.722 người đang tiếp tục được bố trí và hưởng phụ cấp theo quy định hiện hành. Ngân sách nhà nước chi khoảng 943 tỷ đồng/tháng (tương đương 11.316 tỷ đồng/năm) để chi phụ cấp với đội ngũ này.
Trong thời gian qua, việc bố trí, sử dụng đội ngũ này cơ bản được thực hiện theo quy định hiện hành, bước đầu đáp ứng yêu cầu hoạt động ở cơ sở. Tuy nhiên, khi thực hiện sắp xếp theo hướng tăng quy mô thôn, TDP, khối lượng và tính chất công việc có sự thay đổi, đòi hỏi phải tiếp tục rà soát, điều chỉnh chế độ, chính sách và phương án bố trí phù hợp, bảo đảm tương xứng với quy mô, tính chất công việc và yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.
Theo dự thảo, người HĐKCT ở thôn, TDP gồm 3 chức danh: Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng TDP; Trưởng Ban công tác Mặt trận. Đề xuất điều chỉnh tăng mức khoán quỹ phụ cấp từ ngân sách nhà nước so với quy định hiện hành, bảo đảm phù hợp với quy mô thôn, TDP và khối lượng công việc sau sắp xếp. Cụ thể, tăng từ mức 6,0 lần lên mức 8,0 lần mức lương cơ sở với thôn, TDP có yếu tố đặc thù; tăng từ 4,5 lần lên 6,5 lần mức lương cơ sở với các thôn, TDP còn lại.
Trên cơ sở mức khoán của ngân sách trung ương và khả năng cân đối của ngân sách địa phương, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định mức phụ cấp cụ thể với từng chức danh, phụ cấp kiêm nhiệm và mức hỗ trợ với các chức danh khác ở thôn, TDP.
Về nguồn kinh phí thực hiện, dự thảo đề xuất ngân sách nhà nước bảo đảm theo phân cấp ngân sách hiện hành với chế độ, chính sách dành cho người HĐKCT ở thôn, TDP. Quỹ bảo hiểm xã hội sẽ chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định pháp luật.
Để bảo đảm ổn định tổ chức, người HĐKCT ở thôn, TDP nghỉ do sắp xếp tổ chức lại thôn, TDP được hưởng chế độ chính sách theo quy định của Chính phủ về tinh giản biên chế.
